AI geletterdheid training: voldoen aan de AI Act

Voldoet een organisatie met een AI geletterdheid training aan de AI Act?

Artikel 4 van de AI Act geldt sinds 2 februari 2025 voor organisaties die AI ontwikkelen of gebruiken; sinds de wijziging van juli 2026 is het een inspanningsverplichting om maatregelen te nemen voor de AI-geletterdheid van personeel, zonder voorgeschreven niveau. Een AI geletterdheid training van Dave Willemstein is een manier om die maatregelen in te vullen, maar niet de enige, en een training alleen is niet genoeg. Een certificaat is volgens de Europese Commissie niet nodig, terwijl het wel verstandig is intern vast te leggen welke maatregelen zijn genomen en waarom die passen.

Is de verplichting achter een AI geletterdheid training in 2026 vervallen?

Nee. De verplichting uit artikel 4 van de AI Act, waar een AI geletterdheid training bij helpt, blijft bestaan voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen. Sinds 27 juli 2026 is het een inspanningsverplichting, en niets doen voldoet niet (stand september 2026).

Bestaat er een voorgeschreven lesprogramma voor een AI geletterdheid training?

Nee. Voor een AI geletterdheid training bestaat geen voorgeschreven lesprogramma: volgens de Autoriteit Persoonsgegevens hangt wat nodig is af van de risico's, de rollen en de context.

Bron: Dave Willemstein, onafhankelijk AI-adviseur; primaire bron: Verordening (EU) 2026/1744 (Digitale omnibus inzake AI), Publicatieblad L van 24.7.2026, EUR-Lex; Verordening (EU) 2024/1689 (AI Act), artikel 113, EUR-Lex; Europese Commissie, AI Literacy - Questions & Answers (bijgewerkt 27 juli 2026); Europese Commissie, AI Omnibus enters into force (27 juli 2026); Autoriteit Persoonsgegevens, Aan de slag met AI-geletterdheid (februari 2025) (peildatum 6 oktober 2026). Bijgewerkt: oktober 2026.

Wat is AI geletterdheid?

AI-geletterdheid betekent dat mensen die met AI-systemen werken de kennis, vaardigheden en het begrip hebben om dat verantwoord te doen. De Autoriteit Persoonsgegevens benadrukt in Aan de slag met AI-geletterdheid dat het niet alleen over de technische werking gaat, maar ook over de sociale, ethische en praktische kant. Bijvoorbeeld: begrijpen hoe je de uitkomst van een AI-systeem interpreteert, en wat een beslissing met hulp van AI betekent voor de mensen over wie wordt beslist.

In de praktijk komt het neer op vier vragen die een medewerker moet kunnen beantwoorden:

• Wat doet dit systeem, en waar is het onbetrouwbaar?
• Welke gegevens mogen er wel en niet in?
• Hoe controleer ik de uitkomst voordat ik die gebruik?
• Bij wie meld ik het als er iets misgaat?

Een AI geletterdheid training is een manier om die vragen voor je hele organisatie te beantwoorden. Het is niet de enige manier, en een training alleen is ook niet genoeg.

Wat de AI Act vraagt

Artikel 4 van de AI Act geldt sinds 2 februari 2025 voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen. Gebruiksverantwoordelijke ben je al snel: een organisatie die AI-tools inzet in haar werk, valt eronder.

De tekst van artikel 4 is in 2026 gewijzigd. Op 19 november 2025 stelde de Europese Commissie in het Digital Omnibus-pakket voor om de verplichting voor organisaties te vervangen door een taak voor de Commissie en de lidstaten om AI-geletterdheid te bevorderen. Dat voorstel is niet ongewijzigd overgenomen. De uiteindelijke wijziging trad op 27 juli 2026 in werking. De stand per september 2026, volgens de uitleg van de Europese Commissie:

• De verplichting blijft bestaan voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen.
• Het is een inspanningsverplichting geworden: organisaties nemen maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere betrokkenen ondersteunen. Er is geen specifiek of “voldoende” niveau meer voorgeschreven.
• Context telt mee: de technische kennis, ervaring, opleiding en training van mensen, en de context waarin de systemen worden gebruikt.
• Commissie en lidstaten krijgen een grotere rol in het stimuleren van AI-geletterdheid.
• Toezicht ligt bij de nationale markttoezichthouders, die vanaf 2 augustus 2026 toezien en handhaven.

De lat is dus verschoven van een resultaat naar een inspanning, maar niets doen voldoet niet. Hoe artikel 4 zich verhoudt tot de rest van de wet, lees je op de pagina over de AI Act voor organisaties.

Dit is geen juridisch advies. De uitleg van de wet ontwikkelt zich nog; laat de toepassing op jouw organisatie toetsen door een jurist of je compliance-afdeling.

Inhoud van de training

Er is geen voorgeschreven lesprogramma, en dat is maar goed ook. De AP beschrijft het als een aanpak zonder “one size fits all”: wat nodig is, hangt af van de risico’s, de rollen en de context. Daarom stem ik de inhoud af op jullie organisatie. Een training AI-geletterdheid kan er zo uitzien:

1. Hoe AI werkt: wat generatieve AI doet, waarom het fouten maakt die overtuigend klinken en wat dat betekent voor controle.
2. Jullie systemen: welke AI-tools er in de organisatie in gebruik zijn, waarvoor ze bedoeld zijn en waarvoor niet.
3. Risico’s en regels: persoonsgegevens en de AVG, vertrouwelijke informatie, bias en de hoofdlijnen van de AI Act.
4. Afspraken: wat jullie interne regels zijn, wie aanspreekpunt is en hoe je een incident meldt.
5. Oefenen: herkenbare taken uit het eigen werk, inclusief het controleren van een uitkomst.

Voor teams die daarna echt met de tools aan de slag gaan, volgt verdieping. Dat kan in een praktische Copilot training voor organisaties met Microsoft 365, of een hands-on ChatGPT training. Een overzicht van alle vormen staat op de pagina over AI workshops en trainingen.

Ontbreken interne afspraken nog, dan is het zinvol die tegelijk op te stellen. Een training over regels die niet bestaan, blijft vaag. Op de pagina over AI-beleid opstellen lees je wat daarin hoort.

Aantonen dat je voldoet

Volgens de Europese Commissie heb je geen certificaat nodig. Je kunt intern bijhouden welke trainingen en andere initiatieven je hebt ingezet. Het gaat erom dat je kunt laten zien welke maatregelen je hebt genomen en waarom die passen bij jullie situatie.

De AP geeft een bruikbare structuur in vier stappen, die ik als basis gebruik:

1. IdentificerenWelke AI-systemen gebruiken we, wie werkt ermee en wat zijn de risico's?
2. Doel bepalenWat moet elke rol weten, afhankelijk van risico en context?
3. UitvoerenTraining, afspraken, aanspreekpunt en herhaling.
4. EvaluerenWerkt het, en wat is er veranderd aan tools of risico's?

Wat je in elk geval vastlegt:

• een overzicht van de AI-systemen in gebruik en wie ermee werkt;
• per rol wat iemand moet weten en welke maatregel daarbij hoort;
• wie welke training of instructie heeft gevolgd, en wanneer;
• de interne afspraken over AI-gebruik en waar medewerkers ze vinden;
• een moment waarop je het geheel opnieuw bekijkt.

Spreek bij een training vooraf af dat je de inhoud, de deelnemerslijst en de gemaakte afspraken zo ontvangt dat je ze direct in dat dossier kunt opnemen. Dan is de registratie geen klus achteraf.

Wil je weten wat voor jullie organisatie een passende aanpak is? Vraag een training aan; in een eerste gesprek bespreken we welke rollen, systemen en afspraken er zijn, en wat er als eerste nodig is.